Ιστορικές σελίδες PDF Εκτύπωση E-mail
Συντάχθηκε απο τον/την Administrator   
Σάββατο, 30 Ιανουάριος 2010 04:50
Ευρετήριο Άρθρου
Ιστορικές σελίδες
Σελ 2
Σελ 3
Σελ 4
Σελ 5
Σελ 6
Σελ 7
Όλες οι Σελίδες
ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ

    Η Γεωγραφική του θέση και η  μοίρα το έφερε έτσι, ώστε το χωριό μας (Σκαμνός), να βρίσκεται κοντά σε περιοχές που διαδραματίσθηκαν ιστορικά γεγονότα από την Αρχαιότητα έως και τα έτη 1949 - 50.

Κατ αρχήν στην περιοχή μας υπάρχουν υπολείμματα της Ανόπαιας οδού ή το μονοπάτι του Εφιάλτη όπως είναι πιο γνωστό. Ο Εφιάλτης του Ευρήδημου από την Αντίκυρα της Μαλίδας, οδήγησε τους Πέρσες στα νώτα των Ελλήνων κατά την μάχη των Θερμοπυλών τον Αύγουστο του 480 μ.Χ .
Στην παρακάτω διεύθυνση υπάρχει βίντεο που αναφέρεται σε αυτή την ιστορική μάχη.   http://www.rodostube.gr
   
ΑΣΩΠΟΣ

Από το εξαιρετικό βιβλίο του μεγάλου εκπαιδευτικού Ιωάννη Γ. Βορτσέλα  «ΦΘΙΩΤΙΣ» εκδοθέν το 1907  στην σελίδα 23 παράγραφος γ΄) διαβάζουμε:
Ασωπός (Καρβουναριά). Το όρος το περικυκλούν την Τραχινίαν χώραν έχει διασφάγα προς το νότιον της Τραχίνος˙ δια  της διασφάγος δε ταύτης, εξ ής και το όνομα του ποταμού τούτου αναγνωρίζεται, ρέων ο Ασωπός, δεχόμενος δε και τα ύδατα του ποταμού Φοίνικος εξέβαλλεν επι των Περσικών εις την θάλασσαν παρά την κώμην Ανθήλην. Ο Στράβων (Θ, 428) λέγει˙ «προς δε μεσημβρίαν της Τραχίνος, φησίν ο Ηρόδοτος (VII 199. 200), είναι βαθείαν διασφάγα, δι ης Ασωπός εις την θάλασσαν εκπίπτει την εντός Πυλών παραλαβών και τον Φοίνικα εκ της μεσημβρίας συμβάλλοντα αυτώ, ομώνυμον τω ηρωι, ού και τάφος πλησίον δείκνυται˙ στάδιοι δ΄ εισίν επι Θερμοπύλας από του ασωπού πεντεκαίδεκα»˙ ήτοι περί τα 2,500 μέτρα. Την σήμερον ο Ασωπός από νότου προς βορράν ρέων προσεγγίζει εις το χωρίον Μοσχοχώριον, είτα καμπτόμενος προς ανατολάς εκβάλλει εις τον Σπερχειόν βορειοδυτικώς της λιθίνης γέφυρας του Σπερχειού (Αλαμάνας). Η διασφάξ, δι ής ρέει ο Ασωπός σχηματίζει μεταξύ των χωρίων Ελευθεροχωρίου και Δελφίνου παμμεγίστην τινά εκ των βράχων πύλην, ήτις σήμερον φέρει το όνομα Σιδηρόπορτα (Χρονικόν Μωρέως στίχ. 2304 Λόλλιγγ Γεωγρ. της αρχαίας Ελλάδος δημοσιευθείσα τω 1889 εν τω Handbuch der Klass Altertumw wiss. του I. Von Muller) εκ ταύτης της Πύλης θεωρείται αρχομένη και η διάσημος Ανόπαια˙ ο Ασωπός θεωρείται ο χωρίζων το όρος Καλλίδρομον από της Οίτης.
Σημείωση:  Ανάμεσα στα όρη Καλλίδρομος και Οίτη βρίσκεται το όμορφο χωριό μας στο οποίο κάθε Σεπτέμβρη διεξάγεται το Πανελλήνιο Πέρασμα του Φαραγγιού του Ασωπού του οποίου μέρος της διαδρομής λέγεται ότι είναι η Ανόπαια οδός.

Ανόπαια οδός
Από το ομώνυμο βιβλίο στην σελίδα 17 διαβάζουμε:
Ανωτέρω είπομεν ότι κατά Λίβιον και Στράβωνα δυο πλησίον κορυφαί, κείμεναι μεταξύ Τραχίνος ή Ηρακλείας και των Θερμοπυλών ωνομάζοντο η μεν Τειχιούς η δε Ροδουντία ˙αλλά πλήν τούτων και η οροσειρά η συνδέουσα το Καλλίδρομον προς την κυρίως Οίτην είχεν ίδιον όνομα. Η ράχις αύτη ωνομάζετο Ανόπαια, και η δι΄ αυτής διερχομένη ατραπός το αυτό όνομα έφερεν: « έχει δε ώδε η ατραπός αύτη άρχεται μεν από του Ασωπού ποταμού του δια της διασφάγος ρέοντος˙ όνομα δε τω ούρει τούτω και τη ατραπώ ταυτό κέεται Ανόπαια˙ τείνει δε η Ανόπαια αύτη ράχιν του όρεος, λήγει δε κατά τε Αλπηνόν πόλιν, πρώτην εούσαν των Λοκρίδων προς των Μαλιέων, κατά Μελάμπυγόν τε καλούμενον λίθον και κατά Κεκρώπων έδρας, τη και το στενότατόν εστι» (Ηροδ. VII, 217). Η ατραπός αύτη παρά τω Αππιανώ (εν Συρ κεφ. 18) καλείται δια κυρίου ονόματος η Ατραπός.
Ο Λήκιος (in North Greck 1I sel. 53 kai ej;hw), λέγει ότι έμαθε παρά τινος πεζοπόρου, καλώς γνωρίζοντος την χώραν, ότι υπάρχει οδός ουχί πλέον των δύο ωρών κατά μήκος της υπερκειμένης του όρους χώρας εκ της Δρακοσπηληάς άγουσα εις Ποντουνίτσαν και ότι αύτη τώρα λέγεται Μονοπάτι και εικάζει ότι δια της οδού ταύτης ο Υδάρνης, οδηγούμενος υπο του Εφιάλτου, διήλθε το όρος, αρξάμενος δηλ. της πορείας από του Ασωπού (Καρβουναριάς) ανήλθεν εις το όρος, διέβη άνωθεν της Δαμάστας και πλησίον της Δρακοσπηλιάς, οπόθεν κατήλθεν εις την πεδιάδα. Ο δε Clarcke Travels 1I, 3, page 250) βεβαιοί ότι οι εγχώριοι δια ταύτης της οδού σήμερον πορεύονται εις ΄Αμφισσαν. Ο δε φιλέλλην στρατηγός Γόρδων διαφωνών προς τον Λήκιον παραδέχεται άλλην οδόν (Αφήγησις δυο επισκέψεων εις την Ανόπαιαν ήτοι εις τα υπεράνω των Θερμοπυλών υψώματα. Αγγλιστί εν Αθήναις 1838). Εν γένει το όρος Καλλίδρομον φαίνεται καλώς εκ του χωρίου Φραντσή, ορώμενον εκ πλαγίου (en profil) και παρέχει τελείαν ιδέαν της Ατραπού, ην ηκολούθησαν οι υπό τον Υδάρνην Πέρσαι, αφού έφθασαν εις το πλησίον της Δρακοσπηληάς μέρος. Διότι το διαβατόν τούτο έδαφος, όπερ συγκριτικώς δύναται να κληθή οροπέδιον, καταλαμβάνει ολόκληρον την όψιν του όρους μεταξύ της κορυφής και των κρημνών των υπερκείμενων των Θερμοπυλών, πέραν δε της υψηλής ταύτης χώρας φαίνεται ότι δεν υπάρχει μεγάλη δυσχέρεια εις το να κατέλθη τις εις την Νίκαιαν και τους Αλπηνούς.
Κατά το 540 μ.Χ η Ανόπαια απέκτησεν υψηλά τείχη τη φροντίδι του Αυτοκράτορος Ιουστινιανού. Αι κατά το 1897 μ.Χ γενόμεναι προς άμυναν εργασίαι του Ελληνικού στρατού, πλησίον της πηγής Χαλκωμάτας, κείμενης επι της οδού της αγούσης από Λαμίας εις Αμφισσαν, παρήγαγον αρχαιολογικήν τινα ανακάλυψιν, ανευρέθησαν δηλονότι ερείπια πύργου, όστις, ως φαίνεται, εχρησίμευεν ως σκοπιά μιάς των ατραπών του Καλλιδρόμου, ίσως της περιφήμου Ανοπαίας˙ ο πύργος έκειτο επι μικρού στρογγύλου λόφου, ικανώς αποτόμου, κειμένου κατωτέρω της πηγής και προς αριστερά της οδού περί το 15 χιλιόμετρον.
Το ίδιο μονοπάτι χρησιμοποίησαν το 278 π.Χ οι Γαλάτες στην Επιδρομή τους στην Ελλάδα προκειμένου να κάμψουν τις συγκεντρωμένες Ελληνικές δυνάμεις στα στενά των Θερμοπυλών. Στην παρακάτω διεύθυνση μπορούμε να διαβάσουμε για την εκστρατεία των Γαλατών και την μάχη που διεξήχθη.
http://www.scribd.com/doc/2677946/

Έντεκα χιλιόμετρα από το χωριό μας βρίσκεται η κωμόπολη Γραβιά. Στο περίφημο χάνι της ταμπουρωμένα 300 παλληκάρια υπό τον Οδυσσέα Ανδρούτσο τον Μάη του 1821 αντιμετώπισαν υπέρτερες δυνάμεις Τουρκικών στρατευμάτων υπό τον Ομέρ Βρυώνη.
http://img.pathfinder.gr

Άνωθεν του χωριού μας  κοντά στις κορυφές του όρους Καλλίδρομο, δεσπόζει  το μικρό οροπέδιο της Νεβρόπολης γνωστό και ως λίμνη της Νεβρόπολης , στην οποία τον Απρίλη του 1822 ο Στρατηγός Μακρυγιάννης έδωσε σκληρή μάχη με τους Τούρκους.
http://www.gaiaelliniki.gr/


Για τρίτη φορά στην ιστορία χρησιμοποιείται το ίδιο μονοπάτι ,τον Απρίλη του 1941 από Γερμανικές δυνάμεις προκειμένου να αποκόψουν δυνάμεις Νεοζηλανδών στρατιωτών που φυλλάσουν τα πασίγνωστα πια στενά των Θερμοπυλών.
http://el.wikipedia.org/wiki/


ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΟΙ ΓΕΦΥΡΕΣ ΠΑΠΑΔΙΑΣ – ΑΣΩΠΟΥ
ΒΑΘΥΡΕΜΑΤΟΣ

Εξαιρετικής σημασίας ήταν τόσο για τους συμμάχους όσο και για τους Γερμανούς οι σιδηρές σιδηροδρομικές γέφυρες που βρίσκονται στην περιοχή του χωριού μας (Παπαδιάς, Ασωπού) και η οδική γέφυρα βαθυρέματος.
Όπως αναφέρει στο βιβλίο του « Η Αναζήτηση» ο συγγραφέας Χ.Φ. ΜΑΓΕΡ για την επιχείρηση Harling, η S.O.E., η ειδική μονάδα των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών για σαμποτάζ και διοργάνωση ανταρτοπολέμου στις κατεχόμενες από τους Γερμανούς χώρες, που ήταν υπεύθυνη για τη Μέση Ανατολή και την Ελλάδα, είχε το αρχηγείο της στο Κάιρο. Μπροστά σ αυτόν τον κίνδυνο η S.O.E. κάλεσε μέσα σε ένα πολύ σύντομο χρονικό διάστημα δώδεκα βρετανούς και νεοζηλανδούς αξιωματικούς, που ανήκαν σε ομάδες, οι οποίες δρούσαν στη Βόρεια Αφρική και στη Μέση Ανατολή.
    Σκοπός της επιχείρησης ήταν η καταστροφή μιας τουλάχιστον από τις τρεις βασικές σιδηροδρομικές γέφυρες βόρεια της Αθήνας. Πιθανοί στόχοι ήταν η γέφυρα της Παπαδιάς, του Ασωπού και εκείνη του Γοργοποτάμου, έτσι ώστε να διακοπεί η ζωτικότατη για τα στρατεύματα της Βόρειας Αφρικής σιδηροδρομική συγκοινωνία ανάμεσα στις βιομηχανίες όπλων της Βόρειας Ευρώπης και στο λιμάνι του Πειραιά, από όπου έφευγαν τα φορτωμένα με εξοπλισμό πλοία για τη Βόρεια Αφρική.
    Η πρώτη σκέψη τους ήταν η ανατίναξη της Γέφυρας της Παπαδιάς. Στο ομώνυμο βιβλίο  στην σελίδα 75 αναγράφει: Για τον λόγο αυτό αποφάσισε ο Εντι το ίδιο απόγευμα να φύγει, για να επιθεωρήσει της γέφυρα της Παπαδιάς, καθώς οι άνδρες του βρίσκονταν σε ασφάλεια μακριά από τους Ιταλούς.
    Παρακάτω στις σελίδες 76 και 77 αναγράφει: Ο Μάγερς παρατηρούσε τη γέφυρα με τα κιάλια. Ήταν χτισμένη πάνω σε δυο μεταλλικούς στύλους, πάνω από μια ξερή και πλατιά κοίτη ποταμού. Στο βόρειο άκρο εξαφανίζονταν οι γραμμές μέσα σε μια σήραγγα. «Θα έπρεπε να ανατινάξουμε το βόρειο στύλο», είπε ο Χάμσον, κοιτάζοντας όμως σκεπτικά τη γύρω γυμνή περιοχή, η οποία με τους χαμηλούς της θάμνους δεν πρόσφερε καμία προστασία. Ο Μάγερς μπορούσε να δει μέσα από τα κιάλια τους σκοπούς. Κατάλαβε αμέσως ότι μια επίθεση θα σήμαινε σίγουρη αυτοκτονία. Υπήρχαν πάρα πολλοί Ιταλοί, για να μπορέσει η μικρή του ομάδα, χωρίς τη βοήθεια των ανταρτών, ακόμη και με έναν αιφνιδιασμό να επιτύχει το σκοπό της.
    Το βραδάκι ξεκίνησε ο Γιάννης να βρει κάποιο φίλο του, που δούλευε στο σιδηρόδρομο. Όταν επέστρεψε επιβεβαίωσε την υποψία του Μάγερς ότι η γέφυρα φυλαγόταν από 200 έως 300 Ιταλούς. Είχαν ξαναχτίσει τη γέφυρα, μόλις τους πρώτους μήνες του 1942, αφού οι Άγγλοι την είχαν ανατινάξει(κατά τον Δημήτρη Τζιβάρα του Ιωάννη κάτοικο εν ζωή στο χωριό Σκαμνός, η ανατίναξη της Γέφυρας της Παπαδιάς έγινε τον Απρίλη του 1941) κατά την αποχώρησή τους από την Ελλάδα.
    Οι τρείς άνδρες συζητούσαν πλέον τη δυνατότητα να επιτεθούν στη γέφυρα του Ασωπού, που βρίσκονταν λίγο βορειότερα. Ο Γιάννης δεν ήταν ιδιαίτερα ενθουσιασμένος με αυτή την ιδέα. Η γέφυρα βρισκόταν δυο μέρες πορεία μακριά. Εξάλλου γνώριζε ότι επίθεση μπορούσε να γίνει μόνο από μια απότομη κατωφέρεια, η οποία ήταν εντελώς απρόσιτη για μια ομάδα με εκρηκτικά. Παράλληλα την εποχή αυτή ο ποταμός είχε πολύ νερό και μια επίθεση, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Μάγερς, θα είχε επιτυχία, μόνο εάν η αποστολή εκτελούνταν από μια μικρή, εξαιρετικά εξειδικευμένη ομάδα. Και φυσικά δεν ήταν κατάλληλα εξοπλισμένοι για κάτι τέτοιο.

    Το βράδυ έφυγαν από την κρυψώνα τους και περπάτησαν όλη τη νύχτα προς το Γοργοπόταμο……………..
(Πηγή: Βιβλιο «Η Αναζήτηση Ανθρώπινα πεπρωμένα στον ελληνικό εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα 1941 – 1944).

    Όπως διαπιστώνουμε λοιπόν αν και στις προθέσεις των συμμάχων ήταν να ανατιναχτεί κάποια από τις γέφυρες της περιοχής μας, λόγω ισχυρής φρούρησης της μιας και δύσβατης και επικίνδυνης πορείας για την άλλη τους απέτρεψαν από το εγχείρημα. Έτσι φθάσαμε στην ανατίναξη της Γέφυρας του Γοργοποτάμου με την κοινή συμμετοχή των ανταρτικών ομάδων του ΕΔΕΣ & του ΕΛΑΣ, που εντυπωσίασε ολόκληρο τον κόσμο.



Σιδηρές Γέφυρες

Η πρώτη σιδερένια γέφυρα κατασκευάσθηκε στην Αγγλία το 1779, στον ποταμό Severn. Αυτή όμως, δεν είχε τίποτα κοινό με αυτό που ονομάζουμε σιδερένια γέφυρα. Αποτελεί περίεργο σύμπλεγμα χυτοσιδήρων στοιχείων, ο τρόπος φορτίσεως και η κόπωση των οποίων είναι σκοτεινή και αμφίβολη. Γενικά και η γέφυρα αυτή θα έπρεπε να καταταχθεί μεταξύ των εμπειρικών κατασκευών της δεύτερης περιόδου. Στην ίδια κατηγορία μπορούμε να κατατάξουμε και κάποιες άλλες χυτοσιδηρές γέφυρες μικρών ανοιγμάτων, που κατασκευάσθηκαν στην Αγγλία, στις αρχές του ΙΘ΄αιώνα. Η μεγάλη ανάπτυξη γεφυρών δοκού, σημειώθηκε κατά το δεύτερο μέσο του 19ου αιώνα με την εισαγωγή του χάλυβα στη γεφυροποιία, η οποία εμφανίζεται το 1831 στη Γερμανία. Αυτό έδωσε την δυνατότητα να κατασκευασθούν γέφυρες με σύνθετο σχήμα. Η πρώτη ανάλογη γέφυρα, οφειλόμενη στον νεότερον Stephenson, κατασκευάζεται στην Αγγλία το 1844 έως το 1850 (γέφυρα Britania) ως ένας παμμέγιστος τετραγωνικός σωλήνας, εντός του οποίου διερχόταν η σιδηροδρομική γραμμή. Η γέφυρα αυτή είχε 4 ανοίγματα, εκ των οποίων τα δυο ενδιάμεσα είχαν άνοιγμα 142 μέτρα έκαστο. Η διαμόρφωση των κύριων φορέων έλαβε σημαντική εξέλιξη με τη βοήθεια και της θεωρητικής έρευνας, η οποία παράλληλα αναπτυσσόταν συστηματικά. Οι σύνθετοι δοκοί με πλήρη κορμό αντικαθίστανται με το πέρασμα του χρόνου από ένα άλλο σύστημα, αποτελούμενο από δυο ισχυρά στοιχεία, κατά μήκος, άνω και κάτω (του άνω, και κάτω πέλματος) συνδεδεμένο με σιδηρόπλεγμα. Στην αρχή, το πλέγμα αυτό ήταν πυκνότατο, αποτελούμενο από λοξές διευθυνόμενες και διασταυρούμενες σιδερές ταινίες. Στη συνέχεια, με την ανάπτυξη της γεφυροποιίας, καθιερώθηκε το απλό τριγωνικό λεγόμενο σύστημα, στο οποίο θεμελιώθηκε όλη η πρόοδος και η θεωρία των νεότερων δικτυωμάτων. Η εξέλιξη είναι ταχεία και θα ήταν κουραστικό να μνημονεύσουμε τις εκατοντάδες των μεγάλων ανοιγμάτων στον κόσμο. Στην Ελλάδα, οι πρώτες σιδερένιες γέφυρες θα γίνουν μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους, το 1830, και αυτές είναι των σιδηροδρόμων. Στη Θεσσαλία, οι πρώτες σιδερένιες γέφυρες έγιναν λίγα χρόνια μετά την απελευθέρωση (18881) με την κατασκευή του σιδηροδρομικού δικτύου, στη δεκαετία του 1880-1890. Οι τοιούτου είδους γέφυρες από χάλυβα, χάρη στην ελαστικότητα που έχει, δύναται να δεχθούν και τάσεις εφελκυσμού, πράγμα που ο χυτοσίδηρος δεν το είχε. Γι αυτό χρησιμοποιούνταν σε σχήμα τοξοειδή, εργαζόμενα γενικά σε θλίψη, όπως οι θόλοι των λίθινων γεφυρών. Βάσει των πολυτίμων τούτων ιδιοτήτων του νέου υλικού, άρχισαν να κατασκευάζονται μεγάλοι σιδερένιοι δοκοί, δυνάμενοι να δεχθούν κάμψη και να χρησιμοποιηθούν επομένως ως δοκοί γεφυρών. Μια τέτοια σιδηροδρομική γέφυρα είναι του Αχλαδόκαμπου μήκους 252 μέτρων στην οδό Κορίνθου – Τριπόλεως, καθώς επίσης και η σιδηροδρομική γέφυρα του Ασωπού, μήκους 80 μέτρων στη γραμμή Πειραιώς – Λάρισας. (Πηγή: Εφημερίδα η ΕΡΕΥΝΑ 7/12/2007, αρ. φύλλου 14782, σελίδα 26)


Χαρακτηριστικά Γέφυρας Ασωπού

Η κοιλαδογέφυρα του Ασωπού, ήταν ένα κομψοτέχνημα της γεφυροποιίας, και κατασκευάστηκε το 1905. Συνέδεε δυο σήραγγες σε ύψος 80 μέτρων περίπου πάνω από την χαράδρα του ποταμού Ασωπού και είχε ολικό μήκος 180 μέτρα και ολικό βάρος 390 τόνους. Αποτελείτο από 5 δικτυωτά μεταλλικά ζευκτά μήκους 25 μέτρων το καθένα, στηριζόμενα σε λίθινα μεσόβαθρα και ένα κεντρικό τριαρθρωτό μεταλλικό τόξο ανοίγματος 80 μέτρων και ύψους 24 μέτρων. Κατά γενική ομολογία ήταν μια από τις πλέον εντυπωσιακές γέφυρες της προπολεμικής Ελλάδας και από τις ομορφότερες σιδηροδρομικές γέφυρες της Ευρώπης. Κατασκευάστηκε στο χαμηλότερο, ανατολικό άκρο ενός αδιάβατου φαραγγιού μήκους 1300 μέτρων. Ανάμεσα στις πλευρές του φαραγγιού, που ορθώνονται κάθετα σε ύψος πάνω από 300 μέτρα, ρέει ορμητικός ο Ασωπός ποταμός σε πλάτος 0,70 cm έως 3 μέτρα. Αμέσως μετά την γέφυρα προς τα ανατολικά, το φαράγγι ανοίγει απότομα σε μια φαρδιά κοιλάδα. (Πηγή: www.seetha.gr Άρθρο του Αντώνη Βράιλα, 7/4/2004)


Διαβουλεύσεις και προπαρασκευή της Ανατίναξης της Γέφυρας Ασωπού (Επιχείρηση Washing) 1943

Όταν η πρώτη ομάδα δολιοφθορών ερρίφθη στην Ελλάδα με εντολή να ανατινάξει μια από τις τρείς επίστηλες γέφυρες, της έγινε η σύσταση να προτιμήσει την γέφυρα του Ασωπού, εφόσον ήταν δυνατόν και οι συνθήκες το επέτρεπαν. Όπως προέκυψε, η επιχείρηση αυτή ήταν πέραν των δυνατοτήτων της ομάδας και έτσι επελέγη και κατεστράφη η γέφυρα  του Γοργοποτάμου, διότι η Γέφυρα της Παπαδιάς είχε αποκλειστεί εξαρχής ,λόγω των ισχυρών δυνάμεων που την φρουρούσαν. Έτσι επελέγη και κατεστράφη η επόμενη σε σπουδαιότητα γέφυρα του Γοργοποτάμου. Πάντως η γέφυρα του Ασωπού είχε πολύ μεγάλη στρατιωτική αξία για να λησμονηθεί. Τον Μάιο του 1943 (6 μήνες μετά), ο ταξίαρχος Meyers πίστεψε ότι υπήρχαν αρκετές ανταρτικές δυνάμεις στην περιοχή για να φέρουν σε πέρας αυτή την ενέργεια. Γι αυτό διέταξε τον λοχαγό Arthur Edmonds, ο οποίος ήταν σύνδεσμος με τους αντάρτες στην περιοχή, να σχεδιάσει την επιχείρηση καταστροφής της γέφυρας, η οποία είχε μέχρι τότε την κωδική ονομασία «Soapy One» και να ρυθμίσει τις λεπτομέρειες της δυνάμεως επιθέσεως με τον Άρη (Βελουχιώτη), δίνοντας και την νέα κωδική ονομασία στην επιχείρηση «Washing».
Τρεις αξιωματικοί ειδικευμένοι στις καταστροφές ευρίσκοντο ήδη καθ οδόν προς την Ελλάδα, για να εκτελέσουν την υπονόμευση. Πέραν αυτών υπήρχαν επίσης λίγοι στρατιώτες στο επιτελείο της αποστολής και όλοι μαζί συγκροτούσαν μια μικρή αποτελεσματική δύναμη. Μεταξύ των Νεοζηλανδών ήταν ο υπολοχαγός Don Stott (5ο Σύνταγμα Πεζικού), ο οποίος συνεργάζονταν με τον Συνταγματάρχη Ψαρρό, ηγέτη ανταρτικής ομάδας στην περιοχή Παρνασσού-Γκιώνας. Μαζί του ήταν και ο λοχίας Bomb Morton (του 5ου Συντάγματος). Αυτοί οι δυο ήταν αχώριστοι και όπως έλεγε φίλος τους «όπου κι αν ήταν ο Don, ο Bomb δεν θα μπορούσε να είναι μακριά». Είχαν δε την φήμη των πλέον τολμηρών και επινοητικών πρακτόρων στην Ελλάδα. Ο Stott ήταν λοχίας του πυροβολικού και ο Morton απλός πυροβολητής, όταν συνελήφθησαν αιχμάλωτοι προς το τέλος της εκστρατείας στην Ελλάδα. Κατάφεραν όμως να δραπετεύσουν υπερβαίνοντας, με άλμα επί κοντώ τον φράχτη του στρατοπέδου, μέρα μεσημέρι κάτω από τα πυκνά πυρά των φρουρών. Ο Stott και ο Morton στην προσπάθειά τους να διαφύγουν, μασκαρεύτηκαν, βρήκαν πλαστές ταυτότητες και συχνά καταδιώχθηκαν από εχθρικές περιπόλους. Σε κάποια φάση ο Morton αρρώστησε και χρειάσθηκε να κρυφτούν επί μακρόν σε κάποιο χωριό με γιατρό. Σαλπάρισαν τρεις φορές από την κατεχόμενη Ελλάδα αλλά ο κακός καιρός τους γύρισε πίσω. Μετά την πρώτη επίσκεψή τους στην Αθήνα, όπου παρ ολίγο να συλληφθούν, κατάφεραν να έλθουν σε επαφή με την οργάνωση διαφυγών και σε μικρό διάστημα βρέθηκαν στην Αίγυπτο. Αμφότεροι έγιναν πράκτορες ειδικών επιχειρήσεων (της SOE) και μετείχαν σε πολλές επιχειρήσεις.
Άλλοι Νεοζηλανδοί μαζί με τον Arthur Edmonds ήταν ο στρατιώτης Lou Νorthover, ο δεκανέας Dick Hooper και ο οδηγός Charlie Match. Κατέβαλαν μεγάλες προσπάθειες να διαφύγουν από την Ελλάδα αλλά δεν τα κατάφεραν και υπέμειναν την απηνή καταδίωξη του εχθρού. Κάποια στιγμή άκουσαν για την Βρετανική Στρατιωτική Αποστολή από φίλους Έλληνες και έσπευσαν σ αυτήν, η οποία και τους ενέταξε ευχαρίστως. Αλλά και αυτοί χάρηκαν, καθώς βρέθηκαν στην ομάδα συμπολεμιστών τους και όπως έλεγε ο Charlie Match μετά την επιστροφή του «νοιώσαμε σαν να είμαστε σπίτι πάλι».




Διαβουλεύσεις των Σαμποτέρ με τις ανταρτικές ομάδες

Ο Edmonds εγκατέστησε τον σταθμό διοικήσεώς του στην Ανατολή, η οποία σε υψόμετρο 6.500 ποδών είναι το ψηλότερο χωριό στην Ελλάδα. Τοποθετημένη στη βόρεια πλευρά του όρους Βαρδούσια έχει μπροστά της την πανέμορφη θέα των ορέων Οίτη, Γκιώνα και Βαρδούσια. Ήταν επίσης κοντά σε μια πρώτης τάξεως ζώνη ρίψεως και πλησίον του αρχηγείου του ΕΛΑΣ. Είχε κεντρική θέση για την διεξαγωγή επιχειρήσεων και συγχρόνως ήταν ασφαλής από επιθέσεις, καθώς ο εγγύτερος δρόμος απείχε έξι ώρες. Από εδώ ο Edmonds και δυο από τους άνδρες του εξετέλεσαν αναγνώριση της γέφυρας του Ασωπού. Κατασκευασμένη σε τμήμα γραμμής επικλινές και καμπύλο, η επίστηλη γέφυρα αιωρούμενη 330 πόδια πάνω από την κοίτη του ποταμού, προκαλούσε δέος και θαυμασμό με τον τρόπο που εξετείνετο πάνω από το απόκρημνο φαράγγι. Το κύριο τόξο της είχε εύρος 262 ποδών. Και στις δυο πλευρές του φαραγγιού η γραμμή εξαφανίζεται αμέσως μέσα σε τούνελ. Η απόσταση μεταξύ αυτών ήταν 600 πόδια. Η μόνη δυνατή προσέγγιση ήταν η κάθοδος από στενά μονοπάτια που υπήρχαν πάνω και κατά μήκος των τούνελ. Κατά την ημέρα τα μονοπάτια αυτά ήσαν ακάλυπτα και σε πλήρη θέα της φρουράς. Την νύχτα ολόκληρη η περιοχή σαρωνόταν από προβολείς και ήταν σχεδόν αδύνατο να αποφύγεις την δέσμη τους. Αλλά εφ όσον ένα τμήμα εφόδου κατόρθωνε να ξεπεράσει το σημείο σύγκλισης των στενών αυτών μονοπατιών, θα διέθετε επαρκή χώρο αναπτύξεως και θα καθίστατο λιγότερο τρωτό. Ο Εντμοντς γνώριζε ότι μια κατά μέτωπο επίθεση θα ήταν εξαιρετικά δύσκολη και επικίνδυνη. Αλλά αυτό δεν σήμαινε ότι ήταν και αδύνατη. Εάν η ενέργεια ήταν σωστά σχεδιασμένη και διεξήγετο από μία δύναμη αποφασισμένη και καλά εξοπλισμένη, είχε πολλές δυνατότητες επιτυχίας. Δυο μέρες μετά την αναγνώριση οι τρείς αξιωματικοί καταστροφείς, οι λοχαγοί Pat Wingate και Kith Scott και ο υπολοχαγός Harry McIntyre έφθασαν στο χωριό Ανατολή. Συγχρόνως αφίχθη και ο Meyers στον σταθμό για να συζητήσει με τον Edmonds την πρόοδο της προετοιμασίας καταστροφής της γέφυρας. Ο Ταξίαρχος κατέληξε ότι η επιχείρηση δεν μπορούσε να αναβληθεί περαιτέρω και ότι θα την διηύθυνε προσωπικώς. Την διοίκηση του τμήματος καταστροφών ανέθεσε στον Εντμονς. Στη συνέχεια μετά από διεξοδική ενημέρωση των τριών δυναμιτιστών, ο Meyers και ο Edmonds αναχώρησαν για το Μαυρολιθάρι για ένα τελικό συντονισμό με τον Άρη (Βελουχιώτη), όσον αφορά την υποστήριξη των ανταρτών. Προ της αφίξεως των στο Μαυρολιθάρι οι δυο αξιωματικοί έλαβαν τα ανησυχητικά νέα ότι ο Άρης είχε συλλάβει τον ηγέτη των ανταρτών συνταγματάρχη Ψαρρό, και είχε απαιτήσει την ένταξη του ιδίου και του τμήματός του στον ΕΛΑΣ. Το τμήμα του Ψαρρού ήταν ένα εκ των ολίγων που υπεστήριζαν οι Βρετανοί και ο Άρης είχε αθετήσει την υποχρέωσή του να μη παρενοχλεί τις λοιπές, κηρυγμένες ως συμμαχικές και αξιόπιστες ανταρτικές δυνάμεις. Ο ταξίαρχος ήταν ταραγμένος από την αιφνίδια αυτή τροπή της καταστάσεως, αλλά δεν μπορούσε να επηρεάσει τον Άρη. Η παρασπονδία αυτή ήταν κατάφωρη και ο Meyers  δεν είχε άλλη επιλογή παρά να τον χτυπήσει εκεί που πονούσε περισσότερο: εισηγήθηκε στο Στρατηγείο Μέσης Ανατολής να διακοπούν όλοι οι ανεφοδιασμοί του. Η κατάσταση ήταν πολύ λεπτή και απαιτούσε προσεκτικό και αποφασιστικό χειρισμό. Παρά το γεγονός ότι η χρονική στιγμή δεν ήταν πρόσφορη, ο Meyers έκανε αρκετές συζητήσεις μαζί του για την καταστροφή της γέφυρας. Ο Edmonds αναφέρει: «Μετείχα με τον Ταξίαρχο σε αρκετές συσκέψεις με τον Άρη και κάθε φορά που κινούσαμε για τον σταθμό διοικήσεώς του αντιμετωπίζαμε με σκεπτικισμό τα πιθανά αποτελέσματα. Σε μια περίπτωση που είχαμε προετοιμαστεί για καυγά, καθώς εμφανιζόταν αρκετά επικίνδυνος, με εντολή του ταξιάρχου διέταξα ένα μέλος της ομάδας μου να βρει μια πρόφαση να τηλεφωνήσει μετά μια ώρα για να δει αν είμαστε εντάξει». Τελικά ο Άρης συμφώνησε να συμμετάσχει στην επίθεση στη γέφυρα. Δεν υπολόγισε όμως τα σχέδια της κεντρικής επιτροπής του ΕΑΜ, η οποία αποφάσισε ότι ο στρατιωτικός της βραχίονας ο ΕΛΑΣ δεν επρόκειτο να μετάσχει στην επιχείρηση. Ήταν άσκοπο πλέον για τον Meyers και τον Edmonds να επιχειρηματολογούν για τις δυνατότητες της επιτυχίας αυτής. Πολλά χρόνια μετά τα γεγονότα ο στρατηγός Σαράφης, διοικητής του ΕΛΑΣ, κατέβαλε φιλότιμη προσπάθεια να δικαιολογήσει την απόφαση αυτή: «Τότε αυτός (ο Meyers) μίλησε για την καταστροφή της γέφυρας του Ασωπού, που διατάχθηκε από το ΣΜΑ. Του εξήγησα ότι δεν μπορεί να γίνει, διότι σύμφωνα με τις οδηγίες μας ευρισκόμεθα σε κατάσταση πλήρους στρατηγικής συγκέντρωσης, ως προληπτικό μέτρο κατά των γερμανικών και ιταλικών επιχειρήσεων και διότι τέτοια ενέργεια εναντίον Γερμανών, οχυρωμένων σε σκυρόδετα πυροβολεία και πολυβολεία, κωλύματα με αγκαθωτό συρματόπλεγμα, προβολείς και παγιδεύσεις, δεν θα είχε ελπίδα επιτυχίας, εκτός και αν διετίθετο δύναμη 1.500 κατ ελάχιστον ανδρών με πυροβολικό και πολυβόλα, δυνατότητες τις οποίες ο ΕΛΑΣ δεν διέθετε. Ούτε υπήρχε δυνατότητα αξιόπιστης παραπλάνησης, για να αποσπασθεί η προσοχή της φρουράς και να δοθεί χρόνος στους καταστροφείς να υπονομεύσουν την γέφυρα, καθ όσον την καλύπτει πλήρως με τα πυρά της. Επιπλέον οι ενισχύσεις θα κατέφθαναν γρήγορα από τις παρακείμενες φρουρές  και πριν προλάβουμε να ολοκληρώσουμε την υπονόμευση…. Εξήγησα ότι ως στρατιωτικός διοικητής του ΕΛΑΣ, επιφορτισμένος με την διεύθυνση των επιχειρήσεων, ήμουν της γνώμης ότι η ενέργεια δεν είχε καμία ελπίδα επιτυχίας…. Δηλώσαμε ότι μετά από συζήτηση με τα στελέχη μας που εξετέλεσαν την αναγνώριση, καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει πιθανότητα επιτυχίας. Ο συνταγματάρχης Εντυ (ταξίαρχος Meyers) δεν συμφώνησε μαζί μας, αντιτείνοντας ότι η επιχείρηση ήταν δυνατή». Οι άνδρες στο σταθμό του Edmonds αντιμετώπισαν τα νέα κάθε άλλο παρά ευγενικά: «Η πρώτη αντίδραση της ομάδας μας στο γεγονός ότι τελικά ο ΕΛΑΣ δεν θα μετείχε στην επιχείρηση Washing  ήταν ένας ολόθυμος αναθεματισμός. Επακολούθησε η άρνηση αποδοχής της ανατροπής του σχεδίου, που εκφράσθηκε από έναν έκαστο εξ αυτών: «Ας το κάνουμε τότε μόνοι μας».


Αναγνώριση & Σχεδιασμός της επιχείρησης

Ο Stott και ο λοχαγός Geoffrey Gordon-Greed, ένας Βρετανός στο επιτελείο της αποστολής, ζήτησαν από τον Edmonds να δει τον ταξίαρχο Meyers, προσφερθέντες εθελοντικά να εκτελέσουν οι ίδιοι το σαμποτάζ. Ο ταξίαρχος τους άκουσε και στρεφόμενος προς τον Edmonds ρώτησε τι πιθανότητες υπήρχαν. «Ο Edmonds απήντησε ότι: « Ο μόνος τρόπος αθόρυβης προσβολής θα μπορούσε να είναι, κατεβαίνοντας το φαράγγι μέσα στο ποτάμι. Η κατάβαση αυτή είναι πρακτικά αδύνατη και επειδή και οι Γερμανοί την θεωρούν ως αδύνατη, μια αποφασισμένη ομάδα μπορεί να το κατορθώσει». Την στιγμή εκείνη ο Edmonds ήταν αντικειμενικός λέγοντας ότι η διάβαση του φαραγγιού ήταν αδύνατη. Οι Έλληνες κάτοικοι της περιοχής το θεωρούσαν απροσπέλαστο και οι Γερμανοί μετά από έλεγχο και των δυο άκρων του κατέληξαν στο ίδιο συμπέρασμα. Οι Γερμανοί ήταν σίγουροι ότι κανείς δεν μπορούσε να περάσει μέσα από το φαράγγι και ήσαν πλήρως ικανοποιημένοι ότι αυτό το φυσικό εμπόδιο ήταν καλλίτερο από οποιοδήποτε μπορούσε να κάνει ο άνθρωπος. Ο ταξίαρχος διέταξε τον Gordon-Greed και τον Stott να εκτελέσουν την επιχείρηση και τους ευχήθηκε να κατορθώσουν το «ακατόρθωτο»…..
Μια ώρα μετά ο Gordon-Greed και ο Stott ξεκίνησαν μαζί με τον Γεώργιο Καρατζόπουλο για αναγνώριση στο φαράγγι. Ο Edmonds επιθυμούσε διακαώς να μετάσχει στην ανατίναξη, αλλά ο ταξίαρχος του υπενθύμισε ότι είχε την ευθύνη της διευθύνσεως και συντονισμού όλων των επιχειρήσεων στην περιοχή του και συνεπώς δεν μπορούσε να εμπλακεί άμεσα σε οιαδήποτε από αυτές. Ο Edmonds παρά την απογοήτευσή του, παρηγορήθηκε με τη σκέψη ότι θα την υποστήριζε από τον σταθμό του. Το στοιχείο αναγνωρίσεως επέστρεψε γρήγορα για να αναφέρει ότι είχε αναχαιτισθεί από ένα καταρράκτη 60 ποδών σε μικρή απόσταση από την είσοδο του βαράθρου και ότι απαιτούντο σχοινιά για την διάβαση αυτού και άλλων κωλυμάτων. Διαπίστωσαν επίσης ότι το φαράγγι ήταν αντάξιο της φήμης του και ότι θα τους έπαιρνε μέρες μέχρι να φθάσουν την γέφυρα. Το μεγαλύτερο μέρος του είχε πλάτος λίγες υάρδες με κάθετες πλευρές, υψούμενες 1000 πόδια πάνω από το ρέμα. Ο ήλιος ουδέποτε έμπαινε στο φαράγγι και η μόνη δίοδος για το πλείστον της διαδρομής ήταν μέσα από το παγωμένο νερό ή κατά μήκος των κάθετων πλευρών. Τα πολύ δύσκολα εμπόδια ήσαν οι καταρράκτες με τις πλευρές λειασμένες σαν γυαλί και τις βαθιές λιμνούλες (βάθρες) εκεί που έπεφτε το νερό. Σε κάποιο σημείο το φαράγγι άνοιγε, δημιουργώντας ένα στεγνό πλάτωμα, σημείο που επελέγη για ανάπαυση. Κάθε διαθέσιμη αρτάνη αλεξιπτώτου πλέχθηκε για την δημιουργία σχοινιού που να πιάνεται σταθερά, συνολικού μήκους 340 ποδών.
Στις 21 Μαΐου ένα ξεκούραστο τμήμα οκτώ ανδρών έφυγε για να επιχειρήσει την προσπάθεια. Διοικητής ήταν ο Gordon-Greed και οδηγός ο Stott. Τα υπόλοιπα μέλη ήσαν ο Morton, ο Scott, ο McIntyre, ο Wingate, ο Lockwood, και ο Καρατζόπουλος. Την επόμενη μέρα (22) το τμήμα έφθασε στην είσοδο του φαραγγιού. Ο Stott ηγήθηκε της πορείας καθόδου μέχρι τον πρώτο καταρράκτη, όπου δημιουργήθηκε μια υπαίθρια αποθήκη για τα εφόδια και τις εκρηκτικές ύλες. Οι άνδρες ήσαν εξαντλημένοι από το τσαλαβούτημα στο παγωμένο νερό, τις συνεχείς αναβάσεις και καταβάσεις και τους βαρείς φόρτους τους. Στις 23 Μαΐου ο Gordon-Greed και ο Stott άφησαν τους άλλους και αναρριχήθηκαν στην βόρεια πλευρά για να κατοπτεύσουν το χώρο. Οι υπόλοιποι ξεκουράστηκαν, στέγνωσαν τα ρούχα τους και ετοιμάσθηκαν για την κάθοδο στον καταρράκτη. Την επόμενη μέρα (24) συνέχισαν τον αγώνα και κατάφεραν πριν σταματήσουν να φθάσουν στο επόμενο μεγάλο εμπόδιο, έναν ακόμη καταρράκτη. Η πρόοδος την 24 (25) Μαΐου ήταν βραδεία και πάλι το απόγευμα βρέθηκαν στο μέσον μεταξύ του δεύτερου και ενός τρίτου καταρράκτη, που ήλπιζαν να είναι ο τελευταίος. Το τμήμα σταμάτησε για μια μέρα (26) ενώ μια ακόμη δύσκολη αναγνώριση πραγματοποιήθηκε από τον ακούραστο Stott από την βόρεια κλιτή. Την επόμενη μέρα (27) ο Stott και ο Morton προχώρησαν εμπρός και επανήλθαν αναφέροντας ότι έφθασαν στον τρίτο καταρράκτη. Ήταν εντελώς κατακόρυφος και πάνω από 40 πόδια, 15 πόδια ευρύς και με κάθετες πλευρές, λειασμένες από το νερό. Όλα τα σχοινιά είχαν χρησιμοποιηθεί και η περαιτέρω πρόοδος ήταν αδύνατη χωρίς την βοήθειά τους. Επίσης απαιτούντο συσκευασίες, μεταφερόμενες στο κεφάλι, διότι ήσαν υποχρεωμένοι να περάσουν από βαθιά νερά. Ήταν επίσης επίφοβο να μην είναι δυνατόν να συνεχίσουν πέραν του τρίτου καταρράκτη, χωρίς την εκτέλεση αναγνωρίσεως και από τις δυο πλευρές του φαραγγιού. Μέχρι στιγμής δεν είχε καταστεί δυνατόν να έλθουν σε οπτική επαφή με τη γέφυρα, αν και είχαν κατέλθει περί τα δυο τρίτα της αποστάσεως. Τα στρατιωτικά εφόδια και οι εκρηκτικές ύλες κρύφτηκαν σε ασφαλές και στεγνό μέρος και την 28 Μαΐου το τμήμα βρέθηκε πίσω στον σταθμό του Edmonds. «Όταν έφθασαν στον σταθμό μου (έγραψε ο Edmonds) και μόνο η εμφάνιση τους αφηγείτο τις δύσκολες καταστάσεις που αντιμετώπισαν. Τα γόνατά τους ήσαν κομμένα και πρησμένα, τα ρούχα τους κουρελιασμένα και ήσαν καταβεβλημένοι και εξαντλημένοι».
Ενώ ανέμεναν τα σχοινιά, τις μεταλλικές αρπάγες και τα άλλα εφόδια από το Κάιρο, οι άνδρες αυτοί απεστάλησαν σε διάφορες περιοχές για αναγνώριση και επιλογή στόχων, οι οποίοι επρόκειτο να προσβληθούν από τους Αντάρτες στα πλαίσια μιας γενικής επιχείρησης υπό την κωδική ονομασία Animals. Σκοπός της ήταν ο αντιπερισπασμός και η απασχόληση του εχθρού κατά την απόβαση των συμμάχων στην Σικελία. Ο Morton, ο οποίος γνώριζε καλά την Αθήνα, επελέγη για την σοβαρή και επικίνδυνη αποστολή της αναγνωρίσεως της άμυνας των αεροδρομίων. Επρόκειτο για το πρώτο βήμα ενός σχεδίου καταστροφής των αεροσκαφών επί του εδάφους. Δεν κατάφερε να επιστρέψει εγκαίρως, για να μετάσχει στην τελική έφοδο στην γέφυρα και ο Stott ήταν απαρηγόρητος που δεν θα είχε μαζί του τον φίλο του. Αυτοί που θα επαναλάμβαναν την προσπάθεια ήσαν ο Gordon-Greed, ο Stott, ο Scott, ο McIntyre, ο Match, και ο Khuri. Οι πρώτοι τέσσαρες μετείχαν στην προηγούμενη προσπάθεια, αλλά οι δυο τελευταίοι ήταν καινούργιοι στο φαράγγι του Ασωπού. Ο Match ως ανεφέρθη, ήταν ένας δραπέτης Νεοζηλανδός στο επιτελείο του Edmonds. Ο Khuri είναι ο Παλαιστίνιος Άραβας, που ερίφθει στην Ελλάδα με τον Mayers  και έχει ήδη αποδείξει την αξία του στην επιχείρηση της γέφυρας του Γοργοποτάμου. Στις 15 Ιουνίου ο Stott, ο Match και ο Khuri εγκατέλειψαν το χωριό Ανατολή, μεταφέροντας βαρείς γυλιούς γεμάτους σχοινιά, αρπάγες αναρριχητή, τσεκούρια, μια σχοινένια σκάλα και άλλα εφόδια. Το σχέδιο προέβλεπε οι τρεις αυτοί να προχωρήσουν μέχρι το τέλος του φαραγγιού και μόλις το επιτύχουν να στείλει μήνυμα ο Stott στους Gordon-Greed, McIntyre και Scott να έλθουν να τους συναντήσουν. Υπό την καθοδήγηση του Stott το μικτό τμήμα ολοκλήρωσε την αποστολή του σύντομα και αποτελεσματικά. Γράφει ο Match: « Η πρώτη μέρα αναλώθηκε στο κόψιμο ενός δένδρου μισό μίλι πίσω και την ώθησή του μέσα στο ποτάμι προς τα κάτω. Ο θόρυβος του ποταμού κάλυψε τον ήχο των τσεκουριών. Ήταν ύψους περίπου 70 ποδών και είχε κλαδιά κάθε τρία με τέσσερα πόδια. Αφού το δέσαμε καλά, το κρεμάσαμε και προς μεγάλη μας ικανοποίηση σταθεροποιήθηκε στο κάτω μέρος με την κορυφή του να εξέχει τρία πόδια.Την επόμενη μέρα (16) διασχίσαμε κολυμπώντας την δεξαμενή κάτω από τον καταρράκτη και προχωρήσαμε άλλες 400 υάρδες». Οι τρεις δυνατοί και ακούραστοι άνδρες ωθούντο συνεχώς προς τα εμπρός, βουτηγμένοι συχνά ως τον λαιμό στο νερό, υπό την ηγεσία του Stott. Τότε ξαφνικά « ο Stott προηγούμενος καμιά δεκαριά μέτρα ήλθε πίσω και μας ανακοίνωσε ότι τα καταφέραμε και ότι η γέφυρα ήταν μόλις 100 υάρδες μπροστά μας, έγραψε δε αμέσως ένα σημείωμα και το έδωσε στον Match για να το πάει στον Edmonds το ταχύτερο δυνατό». Ο Edmonds αισθάνθηκε ικανοποίηση διαβάζοντας στο μήνυμα: «Κατέβηκα τον μεγάλο καταρράκτη, διαπίστωσα ότι είναι ο τελευταίος και όλως αιφνιδίως καθώς κινούμουν επί μιας καμπής ήλθα πρόσωπο με πρόσωπο με την “κυρία Washing” αυτοπροσώπως. Υπήρχε έντονη δραστηριότητα από εργάτες που συνέρεαν στη γέφυρα, ενισχύοντάς την για να αντέχει μεγαλύτερα φορτία και οι οποίοι έκαναν μεγάλη φασαρία, καρφώνοντας μάλλον. Είχαν στήσει σκαλωσιές παντού γύρω της και υπήρχαν κλίμακες που οδηγούσαν από την κοίτη προς τα επάνω. Καθώς τα παρατηρούσα όλα αυτά κοίταξα στο ρέμα και είδα δυο εργάτες μόλις 10 υάρδες μακριά μου να κουβαλάνε πέτρες. Ευτυχώς δεν με είδαν και έσπευσα να κρυφτώ. Αυτοί οι εργάτες κατέβηκαν από το ύψος των γραμμών από ένα είδος πατημάτων σκαμμένων στη βόρεια πλευρά του βράχου, από τα οποία θα μπορούσαμε να ανέβουμε και εμείς. Σε παρακαλώ στείλε αμέσως τον Gordon-Greed, τον Scott και τον McIntyre. Η λεία μας περιμένει. Θα πάω για αναγνώριση της οδού νότια της Λαμίας μέχρι να έλθουν οι υπόλοιποι. Υμέτερος, Don».



Σύνδεση των εκρηκτικών και ανατίναξη της Γέφυρας

Ο Gordon-Greed, ο Scott και ο McIntyre αναχώρησαν αμέσως και συνάντησαν τους άλλους στο φαράγγι στις 18 Ιουνίου. Μετέφεραν τις εκρηκτικές ύλες πιο χαμηλά και επέστρεψαν στον καταυλισμό, το μόνο στεγνό και επίπεδο σημείο, όπου μπορούσαν να κοιμηθούν. Μέχρι το επόμενο απόγευμα (19) είχαν μεταφέρει όλα τα εφόδια στην ελαχίστη ασφαλή απόσταση από τη γέφυρα. Το κρύο ήταν έντονο και σχεδόν ανυπόφορα, καθώς φορούσαν κοντά παντελόνια και λαστιχένια παπούτσια. Η νύχτα είχε προχωρήσει αρκετά καθώς οι άνδρες μετέφεραν τα εκρηκτικά στο βόρειο υποστύλωμα του ατσάλινου τόξου. Βρήκαν αγκαθωτό συρματόπλεγμα ανασηκωμένο για τους εργάτες και σκάλες ανεπτυγμένες επάνω στην κατασκευή μέχρι του ύψους μιας πλατφόρμας. Το γεγονός αυτό αποτέλεσε πολύτιμο κέρδος χρόνου. Κοίταξαν προς τα πάνω τη γέφυρα και είδαν στο φεγγαρόφωτο την σκιά ενός σκοπού, ο οποίος με το όπλο κρεμασμένο στο ώμο βημάτιζε πάνω-κάτω, 50 υάρδες μακριά του φαινόταν το φυλάκιο, όπου 50 ακόμη Γερμανοί ήσαν σε ετοιμότητα. Ο Scott και ο McIntyre αναρριχήθηκαν στην πλατφόρμα, ανέβασαν τα εκρηκτικά με αρτάνες αλεξιπτώτου και άρχισαν να τα τοποθετούν. Ο Gordon-Greed στάθηκε κοντά στο μονοπάτι, που κατέβαινε από το φυλάκιο στο ρέμα. Αν και το φυλάκιο δεν ήταν ορατό καθόρισε την θέση του από το μουρμουρητό των ανδρών της φρουράς. Τα νεύρα των δολιοφθορέων τεντώθηκαν όταν αντελήφθησαν την καύτρα ενός τσιγάρου από πάνω, να κινείται προς το μέρος τους. Ο Gordon-Greed τους έκανε σινιάλο να παραμείνουν σιωπηλοί και κρύφτηκε δίπλα στο μονοπάτι. Το φώς πλησίαζε όλο και περισσότερο, οπότε διέκρινε τη φιγούρα ενός Γερμανού στρατιώτη. Οι σαμποτέρ παρέμεναν εντελώς ακίνητοι. Τότε καθώς ο Γερμανός περνούσε δίπλα του ,ο Gordon-Greed τον χτύπησε δυνατά στο κεφάλι με ένα κομμάτι ξύλο. Ο στρατιώτης κατέρρευσε χωρίς αναπνοή και έπεσε στο ρέμα 100 πόδια πιο κάτω. Ο Gordon-Greed ψιθύρισε στους καταστροφείς “συνεχίστε και γρήγορα”. Όταν πλέον η δουλειά είχε προχωρήσει αρκετά ο Stott προσεφέρθη εθελοντικά να ανέβει στο φαράγγι μέχρι το κατάλληλο παρατηρητήριο, από όπου θα μπορούσε να δει τα αποτελέσματα της καταστροφής. Αμέσως μετά ο Match και ο Khuri ξεκίνησαν την ανάβασή τους στο φαράγγι, προκειμένου να φθάσουν στο σημείο που είχαν αφήσει τα δυο μουλάρια, έτοιμοι για την σύμπτυξή τους.
Γράφει ο Match « τι τρελή προσπάθεια ήταν αυτό το σκαρφάλωμα, μέσα από το νερό επάνω στα σχοινιά. Ενώ ανέβαινα μια σχοινένια σκάλα τα χέρια μου με εγκατέλειψαν και έπεσα κάτω περίπου 25 πόδια, με συνέπεια να κτυπήσω άσχημα στο καλάμι του ποδιού μου. Πέρασαν δεκαπέντε λεπτά περίπου μέχρι να συνέλθω και να ακούσω τον Khuri να με φωνάζει από το σκοτάδι ψηλά. Τελικά ανέβηκα μετά από μερικές προσπάθειες». Ο Scott και ο McIntyre, οι δυο αξιωματικοί δυναμιτιστές στην πλατφόρμα δούλευαν γρήγορα και αθόρυβα. Ήσαν τόσο συγκεντρωμένοι στο έργο τους ώστε ο ήχος της κάθε κίνησης, όσο σιγανός και αν ήταν πολλαπλασιαζόταν και δημιουργούσε αγωνία. Κάποια στιγμή ένα μπουλόνι έπεσε, βασανίζοντάς τους σε κάθε χτύπο στα σίδερα της κατασκευής. Ένα προβολέας άναψε και σάρωσε τη γέφυρα από το ένα άκρο στο άλλο. Οι δυό τους έκρυψαν τα πρόσωπα και τα χέρια τους και έμειναν ακίνητοι, ενώ η δέσμη τους προσπερνούσε, αν και θα έπαιρναν όρκο ότι το φως στάθηκε επάνω τους και ότι τα βλέμματα όλης της φρουράς τους κοιτούσαν επίμονα. Ακριβώς τα μεσάνυχτα, μετά από δυο ώρες δουλειά, οι καταστροφείς έκαναν σινιάλο στον Γκόρντον-Κρήντ ότι τέλειωσαν. Τα γεμίσματα είχαν προσαρμοσθεί στα τέσσερα μέλη του τόξου και είχαν συνδεθεί με δακτυλίους ακαριαίου πυραγωγού σχοινίου. Η συνδεσμολογία ήταν διπλή, προς αποφυγήν αποτυχίας. Πέντε πυροκροτητές χρονοκαθυστέρησης τοποθετήθηκαν στα γεμίσματα για την πυροδότησή τους. Αναγκαιούσε μόνο ένας, αλλά οι σαμποτέρ δεν ήθελαν να αφήσουν τίποτε στην τύχη. Τα μεσάνυχτα έσπασαν τα φιαλίδια. Σε μιάμιση ώρα το οξύ θα κατέτρωγε το σύρμα και θα απελευθερωνόταν το ελατήριο, που θα ωθούσε τον επικρουστήρα στο καψύλλιο, πυροδοτώντας τα εκρηκτικά. Αμέσως έσπευσαν να κατέβουν από την πλατφόρμα και να ανταμώσουν με τον Gordon-Greed. Έριξαν μια τελευταία ματιά στη γέφυρα και πρόσεξαν τον σκοπό να γέρνει αδιάφορα επάνω στο κιγκλίδωμα ατενίζοντας το διάστημα. Οι τρεις άνδρες ξεκίνησαν να ανεβαίνουν το φαράγγι όσο πιο γρήγορα μπορούσαν. Η αναρρίχηση μέχρι τον πρώτο καταρράκτη ήταν σωστός εφιάλτης.Αν και ήσαν εξηντλημένοι, ήξεραν ότι έπρεπε να πιέσουν τους εαυτούς τους στα όρια της
αντοχής των για να βγουν από το φαράγγι. Επί μια ώρα πάλευαν και εσύροντο προς τα πάνω μέσα στο σκοτεινό βάραθρο. Από την ώρα εκείνη και μετά κοίταζαν τα ρολόγια τους κάθε λίγα λεπτά. Το χρονικό όριο της μιάμισης ώρας είχε φθάσει. Ο χρόνος πέρασε αλλά δεν έγινε η έκρηξη. Άλλο ένα τέταρτο της ώρας πέρασε. Ασφαλώς δεν μπορούσαν να σκεφθούν ότι κάτι δεν έγινε σωστά. Στο μυαλό τους αναπαρήγαγαν κάθε βήμα της διαδικασίας και προσπαθούσαν να εντοπίσουν το στοιχείο που τους είχε διαφύγει. Ήξεραν ότι οι πυροκροτητές ήσαν ευαίσθητοι στη θερμοκρασία και ότι σε ψυχρό περιβάλλον η χρονική καθυστέρηση μπορούσε να επιβραδυνθεί επί ένα τέταρτο. Τα λεπτά περνούσαν αργά. Όταν τα ρολόγια έδειξαν ότι είχε περάσει μια ώρα και πενήντα πέντε λεπτά οι άνδρες σταμάτησαν αναλογιζόμενοι αν έπρεπε να γυρίσουν πίσω να δουν τι πήγε στραβά. Και τότε μια αιφνίδια δυνατή λάμψη φώτισε το φαράγγι. Έκρηξη δεν ακούστηκε. Ο παφλασμός του ορμητικού ρεύματος ήταν τόσο εκκωφαντικός, ώστε να καλύπτει οποιονδήποτε άλλο θόρυβο ανεξαρτήτως εντάσεως. Αλλά ήσαν βέβαιοι ότι ήταν η έκρηξη. Και όπως ήσαν βυθισμένοι στο νερό μέχρι την οσφύν έσφιξαν τα χέρια και συνεχάρησαν αλλήλους. Είχαν πραγματοποιήσει το “απραγματοποίητο”. O Stott τους συνάντησε το πρωί. Τους ανέφερε ότι με το χάραμα κοιτώντας κάτω προς τη γέφυρα από το χείλος της βόρειας κλιτύος είδε τους φρουρούς να τρέχουν ένα γύρω σε πλήρη σύγχυση. Επίσης υπήρχε κενό στη θέση όπου ήταν η γέφυρα. Οι δολιοφθορείς δεν άφησαν τίποτα κοντά στη γέφυρα, που θα μπορούσε να οδηγήσει τους Γερμανούς να υποπτευθούν ότι την ανατίναξη έκανε Βρετανικό τμήμα.

Οδυνηρές συνέπειες για τους Γερμανούς φρουρούς

Ο διοικητής της φρουράς κλήθηκε σε απολογία και κατηγορήθηκε ότι εξετέλεσε το σαμποτάζ ο ίδιος. Οι υποψίες επεξετάθησαν και στους εργάτες. Ολόκληρη η φρουρά βρέθηκε ένοχη για βαρεία αμέλεια καθήκοντος και ο υπεύθυνος αξιωματικός και αρκετοί άλλοι ετυφεκίσθησαν αμέσως. Μετά παρέλευση πενθημέρου οι Γερμανοί εντόπισαν μια σχοινένια σκάλα από αρτάνες αλεξιπτώτου και έτσι αντελήφθησαν ότι η ομάδα σαμποτέρ είχε επιχειρήσει μέσα από το φαράγγι. Ένας ειδικευμένος μηχανικός αφίχθη αεροπορικώς από την Γερμανία για να επιβλέψει την ανακατασκευή της
γέφυρας. Είπε ότι θα μπορούσε να κατασκευάσει μια νέα γέφυρα σε έξι εβδομάδες. Με την βοήθεια πενήντα εργατών κατασκεύασε δυο μεγάλες τσιμεντένιες βάσεις και επ΄ αυτών τοποθέτησε ατσάλινους πύργους για να στηρίξει την υπερκατασκευή και να περιορίσει το μήκος του ανοίγματος του τόξου. Πέντε εβδομάδες αργότερα παρουσίασε το σχεδόν συμπληρωμένο πλαίσιο της υπερκατασκευής κατά πλάτος του φαραγγιού. Καθώς ένωνε τα δύο τμήματα πάνω από το μέσον του φαραγγιού η όλη κατασκευή κατέρρευσε επάνω στα λείψανα της αρχικής κατασκευής, παρασύροντας τον μηχανικό και σαράντα εργάτες στον θάνατο. Ένας άλλος μηχανικός ανέλαβε και ολοκλήρωσε το έργο, αφού η διακοπή λειτουργίας της γραμμής συμπλήρωσε δέκα εβδομάδες.




Ηθικές αμοιβές - απονομές μεταλλίων στους σαμποτέρ της επιχείρησης

Η ανατίναξη της γέφυρας του Ασωπού θεωρείται ως μία από τις μεγαλύτερες πράξεις δολιοφθοράς στον πόλεμο.
Ο Edmonds ήθελε να είναι βέβαιος ότι τα μέλη της ομάδας θα ελάμβαναν πλήρη αναγνώριση της πράξεώς των. Μέχρι τότε ποτέ δεν είχε εισηγηθεί την απονομή διακρίσεως για οιονδήποτε και μη γνωρίζοντας την διαδικασία έστειλε σήμα στο Κάιρο, στο οποίο περιέγραψε λεπτομερώς τον ρόλο εκάστου στην επιχείρηση αφήνοντας εκείνους να κάνουν τις εισηγήσεις. Η απάντηση ήταν ότι έπρεπε να υποβληθούν αμέσως οι προβλεπόμενες προτάσεις απονομής τιμών. Ενώ ο Edmonds προσπαθούσε να συντάξει τις προτάσεις έλαβε σήμα του Mayers:« Είμαι βέβαιος ότι το αποτέλεσμα της πράξεως έχει κερδίσει ένα VC (Σταυρό της Βικτορίας). Επαναλαμβάνω VC. Εφ όσον συμφωνείς μη διστάζεις». Καθώς δεν υπήρχε αμφιβολία ότι η συμμετοχή του Stott ήταν εξαιρετικά υψηλής αποδόσεως, ο Edmonds δεν δίστασε να τον προτείνει για την απονομή του VC. Μερικές εβδομάδες αργότερα ο Edmonds συνάντησε τον Mayers και τον άκουσε να λέει ότι οι δυο καταστάσεις προτάσεών τους συνέπιπταν, πλην του Stott, τον οποίο ο Mayers πρότεινε για το DSO (Μετάλλιο Διακεκριμένων Πράξεων). Όταν ο Mayers έλαβε πλήρη εξιστόρηση των κατορθωμάτων του Stott έστειλε άμεσο σήμα στο Κάιρο ακυρώνοντας την εισήγησή του και υποστηρίζοντας την πρόταση του Edmonds. Οπωσδήποτε στον Stott απενεμήθη το DSO. Στον Gordon-Greed απενεμήθη επίσης με το DSO. Στον Scott και τον McIntyre απενεμήθη ο MC (Πολεμικός Σταυρός). Στον Match και τον Khuri απενεμήθη το μετάλλιο ΜΜ (Στρατιωτικό Μετάλλιο).
( Πηγές: Ιστοσελίδα NEW ZEALAND ELECTRONIC TEXT CENTRE επιλογή κειμένου-μετάφραση – φωτογράφιση Γ. Αντωνάκος & Εφημερίδα «ΔΑΦΝΕΣ» των ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ Αρ. φύλλου 35 ,Σελίδα 3 και Αρ. φύλλου 36, σελίδες 3 & 4).

ΓΕΦΥΡΑ ΒΑΘΥΡΕΜΑΤΟΣ (ΟΔΙΚΗ)

Η οδική αυτή γέφυρα η οποία αποτελούσε τμήμα της τότε Ε.Ο Θεσσαλονίκης – Αθήνας κατασκευάστηκε το έτος 1938. Ήταν τσιμεντένια και εργάσθηκαν πάρα πολλοί κάτοικοι του χωριού μας βγάζοντας τα προς το ζην. Άλλοι έφτιαχναν τσιμέντο, άλλοι καλούπωναν, άλλοι έσκαβαν κα.
Τα εγκαίνια της γέφυρας έγιναν το έτος 1939. Η Γέφυρα αυτή κατά την οπισθοχώρηση των συμμάχων ανατινάχτηκε  τέλη Απριλίου με αρχές Μαΐου του 1941 από Αυστραλούς και νεοζηλανδούς στρατιώτες.
Πηγή: Αναφορές Δημητρίου Τζιβάρα του Ιωάννη στον γράφοντα

Φωτογραφία της ημέρας των εγκαινίων της γέφυρας στο βαθύρεμα το έτος 1939. Φωτογραφικό αρχείο Δημητρίου Τζιβάρα του Ιωάννη


Τα θεμέλια της ανατιναγμένης γέφυρας όπως διασώζονται έως σήμερα.


Η νεώτερη εικόνα της γέφυρας μετά την ανατίναξή της, κατασκευασμένη περίπου πενήντα μέτρα πιο μέσα από την παλαιά γέφυρα. Αποτέλεσε κομμάτι της Π.Ε.Ο Θεσσαλονίκης – Αθηνών. Σήμερα χρησιμοποιείτε από κατοίκους ντόπιους και των γύρω περιοχών.